Çerçeve üretim maliyeti nasıl hesaplanır?

Çerçeve üretim maliyeti, kullanılan malzemenin tutarına doğrudan işçilik ve üretime ait ortak gider payı eklenerek hesaplanır. Bir partide aynı özellikte birden fazla çerçeve üretiyorsanız toplamı o partinin tamamlanmış ürün adedine bölerek birim maliyeti bulabilirsiniz. Yalnız profilin metre fiyatını hesaba katarsanız ön yüzü, arkalığı, bağlantı parçalarını ve üretim süresini dışarıda bırakırsınız.

Hesabın işe yaraması için önce hangi ürünü hesapladığınızı ve hangi giderleri kapsadığını belirleyin. Boş bir çerçeveyle baskısı yerleştirilmiş bir ürünün, atölyede tamamlanan ürünle müşteriye gönderilmeye hazır siparişin maliyetleri aynı değildir. Aşağıdaki örnek, küçük bir atölyenin kendi alış ve üretim kayıtlarıyla doldurabileceği bir hesap düzenidir.

Önce hesaplayacağınız çerçeveyi tanımlayın

Hesap kartının başına ebat, profil kodu, ön yüz türü, arkalık, baskı ve paspartu durumunu yazın. Aynı ebatta olsalar bile farklı profil veya ön yüz kullanan iki ürün için ayrı kart açın. İsimleri benzer parçaların fiyatlarını tek bir satırda ortalamak, hangi ürünün maliyetinin değiştiğini görmeyi zorlaştırır.

Parça listeniz henüz hazır değilse çerçeve yapımı için gereken malzemeler rehberindeki kartı başlangıç olarak kullanabilirsiniz. Maliyet hesabında bu listenin yanına tüketim miktarı, alış birimi ve birim maliyet sütunları eklenir.

Temel hesap şu üç gruptan oluşur:

Birim üretim maliyeti = doğrudan malzeme + doğrudan işçilik + ürüne yüklenen genel üretim gideri.

IFRS Foundation’ın IAS 2 özeti, satın alma ve dönüştürme maliyetleri içinde doğrudan işçilik ile üretim genel giderlerini ayrı bileşenler olarak açıklar. Burada bu ayrımı atölye içi maliyet kartına uyguluyoruz; resmi stok değerlemesi veya vergi beyanı hazırlamıyoruz.

Hesabın sınırını da karta yazın: örneğin “baskısı takılmış, kalite kontrolü tamamlanmış, sevkiyat ambalajı yapılmamış ürün”. Müşteriye kargo ve satış komisyonunu bu ilk sonuca karıştırmadan ayrıca izleyin. Faturaları karşılaştırırken vergi dahil ve hariç tutarları aynı sütunda gelişigüzel toplamayın; hesabın kullandığı fiyat temelini baştan belirtin.

Malzeme tüketimini aynı birimle hesaplayın

Her malzeme satırında tüketilen miktar × aynı birimdeki maliyet hesabını kullanın. Profil metreyle, hazır kesilmiş ön yüz adetle, kesilecek levha metrekareyle, bağlantı elemanı kutuyla satılabilir. Satın alma birimiyle tek çerçevede kullanılan birim farklıysa önce dönüşümü yapın.

Birim maliyetin yalnız etiket fiyatı mı, malzemeyi atölyeye edinme giderleriyle birlikte hesaplanan tutar mı olduğunu belirtin. TMS 2’nin satın alma maliyeti açıklaması, doğrudan edinimle ilgili taşıma gibi giderleri ve ticari indirimleri de dikkate alır. Kendi kartınızda malzeme giriş taşımasını birim maliyete eklediyseniz aynı tutarı daha sonra tekrar dağıtmayın.

Örneğin 500 adetlik bir bağlantı kutusunun varsayımsal maliyeti 250 TL ise parça maliyeti 0,50 TL’dir. Tasarımınızda bu parçadan sekiz adet kullanıldığı kabul edilirse tüketim tutarı 4 TL olur. Bu, çerçeve başına sekiz bağlantı kullanma önerisi değildir; kutu fiyatından adet maliyetine geçiş örneğidir.

Profil ve levhada ise satın aldığınız miktarın tamamını tek ürüne yazmayın. Üretime çıkardığınız miktardan yeniden kullanılabilir olarak stoğa dönen parçaları ayırın. Sonraki işte kullanılabilecek profil artığı, yalnız kısa olduğu için otomatik olarak kayıp sayılmaz. Kullanılamayan kesim kaybıyla kullanılabilir stok dönüşünü ayrı kaydedin.

Fireyi iki kez eklememek de önemlidir. Birim tüketim miktarınızı normal kesim kaybını zaten içerecek şekilde belirlediyseniz aynı satıra yeniden aynı fire yüzdesini eklemeyin. Kayıp hariç net miktardan başlıyorsanız da hangi kayıp varsayımıyla tüketim miktarına geçtiğinizi kartta gösterin. Her modele aynı yüzdeyi yazmak yerine numune ve üretim kayıtlarından yararlanın.

Çivi, tutkal veya bant gibi küçük sarflar izlenebilir bir tüketim tutarıyla malzeme kartında yer alabilir. Toplu izlenen sarfı genel üretim giderinde paylaştırıyorsanız aynı tutarı malzeme satırına ikinci kez eklemeyin. Benzer biçimde hazır kesim bir levhanın adet maliyetinde tedarikçinin kesimi zaten varsa, kendi atölyenizde yapılmayan kesim için ayrıca fire veya işçilik yaratmayın.

Hatalı kesim, kırılma veya olağanın üzerindeki kaybı ise standart tüketimin içinde görünmez hale getirmeyin. Böyle bir kayıt, daha sonra sorunun malzeme fiyatından mı üretim kaybından mı geldiğini ayırmanızı sağlar.

İşçilikte üretim ve hazırlık süresini ayırın

Kesim, köşe birleştirme, iç paketi yerleştirme ve ürün kontrolü için geçen süreyi kaydedin. Doğrudan işçilik tutarı, bu işlere ait çalışma süresiyle saatlik işçilik maliyetinin çarpımıdır. OpenStax’ın üretim maliyeti tanımları da işçiliği ürüne bağlanabilen süre ve saat maliyeti üzerinden açıklar.

Bir partiyi hazırlamak için harcadığınız süreyi unutmayın. Varsayımsal olarak aynı modelden 10 sağlam çerçeve ürettiğinizi; tek çalışanın parti hazırlığına 20 dakika, her ürünün üretimine 12 dakika ayırdığını kabul edelim. Toplam çalışma süresi:

20 + (10 × 12) = 140 dakika.

Hesapta saatlik işçilik maliyeti 240 TL seçilmişse partinin doğrudan işçilik tutarı 140 ÷ 60 × 240 = 560 TL olur. On ürüne bölündüğünde birim işçilik 56 TL’dir. Bunun 48 TL’si ürünün 12 dakikalık üretiminden, 8 TL’si ise ortak hazırlık süresinden gelir. Bu süre ve ücretler piyasa verisi veya üretim hızı taahhüdü değildir.

Gerçek kartınızda yalnız çalışanın eline geçen saat ücretini değil, kullandığınız hesabın kapsadığı işçilik maliyetini belirtin. Aynı işçilik tutarı genel gider havuzunda yeniden bulunmamalıdır. Üretimi kendiniz yapıyorsanız emeğiniz için kullandığınız planlama tutarını da açıkça kaydedin; hesabı yalnız nakit malzeme çıkışıyla sınırlamayın.

İki kişi birlikte çalışıyorsa yalnız duvar saatinde geçen süreye bakmak yetmez; her kişinin çalışma süresi hesaba girer. Çalışanın fiilen başka bir işle meşgul olduğu bekleme süresini de otomatik olarak ilk ürüne yazmayın. Zaman kaydının hangi faaliyeti ölçtüğünü tutarlı tutun.

Genel üretim giderlerine tutarlı bir pay verin

Atölyenin üretimle ilgili ortak giderlerini tek ürüne doğrudan bağlamak her zaman mümkün değildir. Üretim alanının kirası, bakım ve makine amortismanı gibi kalemler için uygun bir dağıtım temeli gerekir. OpenStax’ın genel gider dağıtımı açıklaması, bütçelenen giderin aynı dönemin beklenen faaliyetine bölünmesiyle bir yükleme oranı kurulmasını anlatır. İşçilik saati, makine saati veya benzer ürünlerde adet kullanılabilir; seçim üretim sürecini temsil etmelidir.

Örneğimizde aylık üretim genel gider bütçesi 18.000 TL, aynı dönemin planlanan toplam üretim işçilik süresi 300 saat olsun. İşçilik saatini dağıtım temeli seçersek oran 18.000 ÷ 300 = 60 TL/saat olur. Bu havuz, önceki bölümde ayrıca hesaplanan doğrudan işçiliği ve malzemeleri içermez.

On ürünlük örnekte hazırlık dahil bir ürüne düşen üretim süresi 14 dakikadır. Dolayısıyla yüklenen pay 14 ÷ 60 × 60 = 14 TL olur. Makine saatiyle dağıtım yapıyorsanız bu işçilik süresini doğrudan kullanamazsınız; kendi makine sürenizi ölçmelisiniz.

Bu oran, seçilmiş varsayımlara dayanan işletme içi planlama oranıdır. Dönem sonunda bütçeyle gerçekleşen gideri ve yüklenen toplamı karşılaştırın. Atıl kapasitenin etkisini, ürünün malzeme veya işçilik tüketimi artmış gibi göstermeyin; ayrıca izleyin.

Resmi stok değerlemesinin sınırı da önemlidir: KGK’nın TMS 2 metninde sabit üretim giderleri için normal kapasite esas alınır; düşük üretim nedeniyle birime yüklenen sabit pay artırılmaz. Değişken üretim giderleri fiili kullanımla ilişkilendirilir. Normalin üzerindeki fire ve kayıplar da stok maliyetinden ayrı değerlendirilir. Buradaki planlama kartı, işletmenizin tabi olduğu muhasebe uygulamasının yerine geçmez.

Örnek: 10 çerçevelik partinin birim maliyeti

Bütün tutarlar ve süreler varsayımsaldır; güncel ürün fiyatı değildir. Aynı modelden, 30 × 40 cm poster içeren 10 paspartusuz çerçevenin tamamlandığını kabul edelim. Hepsi aynı malzemeyi kullanıyor ve kalite kontrolünden geçiyor. Hesapta vergi ayrıştırması yapılmıyor; tutarlar aynı fiyat temelinde seçilmiştir.

Alış birim tutarlarının malzemeyi atölyeye edinme giderlerini içerdiğini varsayalım. Tek ürünün malzeme kartı şöyle olsun:

Buradaki 1,8 metre, örneğe seçilmiş bir tüketim değeridir; 30 × 40 cm her çerçevenin bu kadar profil gerektirdiğini göstermez. Gerçek profil kesiti, parça boyları ve kesim düzeniyle kendi tüketiminizi belirleyin. Hazır kesilmiş ön yüz ve arkalıkta da kendi atölyenizde yapılmayan bir kesimin maliyetini tekrar eklemeyin.

İşçilik için önceki bölümdeki 140 dakika ve 240 TL/saat; genel gider için 60 TL/üretim işçilik saati varsayımlarını kullandığımızda sonuç:

Kontrol hesabı 2.120 ÷ 10 = 212 TL’dir. Bu sonuçta baskı vardır; yalnız boş çerçeve satıyorsanız baskı satırını ve ilgili işçiliği kendi sürecinize göre değiştirmeniz gerekir. Ürün adedini değiştirirken hazırlık süresinin her zaman aynı oranda değişeceğini varsaymayın. Farklı ebatları aynı ortalama maliyet altında toplamak yerine her modelin tüketim ve süresini ayrı hesaplayın.

Ambalaj ve kargoyu ayrı sipariş hesabında gösterin

Üretimi biten çerçevenin müşteriye hazırlanması ayrıca malzeme ve zaman tüketebilir. Örnekteki 212 TL, sevkiyat kutusu yapılmamış ürüne aittir. Ürün satışa hazır olduktan sonra kullanılan kargo ambalajını ve sipariş hazırlama süresini bu sınırın dışında izliyoruz. Ürünün kendi ambalajı veya üretim sürecindeki paketleme için ise sınıflandırmayı kendi sürecinize göre belirleyin; bütün ambalajların aynı gider türü olduğunu varsaymayın.

Tek çerçevelik bir sipariş için yine varsayımsal olarak şu ekleri kullanalım:

Bu durumda üretim + seçilmiş sipariş giderleri = 212 + 112 = 324 TL olur. Bu tutar satış fiyatı veya net kâr hesabı değildir. Pazaryeri/ödeme komisyonları, iadeler, genel yönetim, diğer satış giderleri ve kâr bu toplamda bulunmuyor. Satış tutarına bağlı bir komisyonu, satış fiyatı henüz belirlenmemişken kesin bir TL gideri gibi yazmayın.

Bir kolide birden fazla çerçeve gönderiyorsanız kutu ve taşıma bedelini her ürüne tam tutarıyla tekrar eklemeyin. Sipariş düzeyinde tek kez kaydedin veya açık bir yöntemle ürünlere paylaştırın. Tedarikçiden malzemenin atölyeye gelişi ile bitmiş ürünün müşteriye gönderilmesini de iki ayrı taşıma satırı olarak tutun.

Planlanan maliyeti gerçek üretimle karşılaştırın

Maliyet kartındaki ilk tutar, seçtiğiniz fiyat ve tüketim varsayımlarına dayanır. Üretim tamamlandığında aynı kartın yanına gerçekleşen verileri yazın. Tek bir toplam farkı görmek yerine farkın nereden geldiğini ayırın:

• Alış fiyatı: Aynı profil veya levhanın birim maliyeti değişti mi? Hangi tarihli faturayı ya da teklifi kullandınız?
• Tüketim: Üretime ne kadar malzeme çıktı, ne kadarı kullanılabilir stok olarak geri döndü, ne kadarı kayıp oldu?
• Çalışma süresi: Parti hazırlığı ve ürün başına işlem süresi varsayımla uyuştu mu?
• Tamamlanan ürün: Kaç sağlam ürün çıktı; yeniden işleme veya ayrı izlenecek olağanüstü kayıp var mı?
• Ortak gider: Kullanılan oranla ne kadar gider yüklendi; gerçekleşen dönem gideriyle farkı ne?

Örneğin profil fiyatı aynı kaldığı halde tüketim artmışsa yalnız tedarikçiden yeni fiyat istemek sorunun nedenini açıklamaz. Kesim veya üretim kaybını incelemek gerekir. Benzer şekilde her partide uzayan hazırlık süresi, malzeme satırları değişmese de işçilik tutarını değiştirebilir.

Kartta ürün kodu, ebat, hesap tarihi, veri kaynağı ve sürüm bilgisi bulunsun. Profil, ön yüz, montaj yöntemi, işçilik veya gider dağıtım yöntemi değiştiğinde ilgili hesabı yeniden yapın. Olağanın üzerindeki kaybı, sonraki her ürünün normal tüketimi gibi gizlemek yerine nedenini ayrıca kaydedin.

Son olarak maliyetle nakit çıkışını ayırın. Bir kutu bağlantı elemanını bugün satın almış olabilirsiniz; kutunun tamamı bugünkü tek çerçevede tüketilmiş olmaz. Tek ürüne düşen maliyeti üretimdeki tüketimle, satın alma için gereken parayı ise ayrıca izlemek, küçük atölyede iki farklı ihtiyacı görünür kılar.